احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
459
دائرة المعارف گياه درمانى ايران
توليد و اقتصاد جامعه صدمه مىخورد . لذا يك توجه ساده به اسهال و علائم آن و تشخيص نوع آنكه حاد يا مزمن است مىتواند كمك بزرگى هم به خود او و سلامتىاش باشد و هم براى جامعه زيانآور نباشد . انواع اسهال مزمن برحسب علت به 5 دسته تقسيم مىشوند كه هريك اهميت بالينى و پيش آگهى خاص خود را دارد . از لحاظ بسترى بيماران و پيگيرى بالينى ، اهميت اسهال مزمن چيزى كمتر از اسهال حاد نيست و حتى در اغلب موارد اين اسهالها مهمتر جلوه مىكنند . 1 - اسهالهاى ترشحى : اسهالهاى ترشحى ناشى از اختلال در انتقال آب و الكتروليتها از مخاط رودهى كوچك و رودهى بزرگ است . در حالت طبيعى رودهها بهويژه رودهى بزرگ مقدار زيادى از آب همراه با مواد گوارش شده و الكتروليتهاى مهم مثل سديم و پتاسيم باز جذب مىكنند . لذا در حفظ آب بدن و طراوت اندامهاى مختلف نقش دارند . زيرا كمآبى سلولهاى بدن طراوت سلولى و كاركرد آن را كاهش مىدهد . اگر زمان بيشترى كمآبى ادامه يابد با زندگى سلولها و زندگى فرد منافات دارد . در اسهال ترشحى مدفوع آبكى و حجيم ديده مىشود و حتى اگر فرد مدتى از غذا خوردن امتناع كند ( مثل زمان روزهدارى ) باز هم اسهال تداوم خواهد داشت . ) در اين نوع اسهال هيچگونه سوء جذب مواد محلول مثل قندها و غيره نداريم لذا غلظت مدفوع از لحاظ اسمزى طبيعى است . 2 - اسهال اسمزى : اگر در جذب مواد محلول در آب ، مثل قندها به هر دليلى اختلال ايجاد شود اين مواد در فضاى لولهى گوارش باقى مانده و مقدار زيادى آب به سمت خود مىكشد ( قدرت كشش آب توسط مواد محلول را با معيار اسمولاليته مىسنجند ) لذا اين اسهال را به دليل وجود اين خاصيت اسهالهاى اسموتيك يا اسمزى گويند . مواد مذكور ، موادى هستند با اسمولاليتهى بالا و قند و آبى كه به سمت خود مىكشند بسيار فراوان است ظرفيت و توانايى رودهى بزرگ كمتر از آن است كه تمام آب تجمع يافته در فضاى لولهى گوارش را دوباره جذب كند و به جريان خون برگرداند . بنابراين شخص مقدار قابل توجهى از آب بدن خود را به صورت اسهال از دست مىدهد و اين يك خطر بالقوه است . 3 - اسهال چرب : اسهالهاى چرب را اصطلاحا اسهالهاى استئاتورهاى هم مىگويند . علت اين اسهالها هرچه باشد نهايتا موجب سوء جذب چربىها شده و اين چربىها به ناچار داخل محتويات مدفوع مىشوند و ظاهر گريس مانند و چسبندهاى به مدفوع مىدهند . به علاوه به دليل اينكه مواد چرب توسط باكترىهاى موجود در لولهى گوارش انسان مصرف مىشوند ، تبديل به اسيدهاى چرب با اسمولاليته بالا و نيز مواد بدبوى ديگر مىگردند لذا معمولا بوى بد مدفوع يكى از نشانههاى اين اسهال است . 4 - اسهالهاى با علل التهابى : اين اسهالها بسيار آزاردهنده هستند و علت آن وجود خون و عفونت ناشى از ضايعات التهابى است . گاهى التهابات با تب همراه است كه بايد توجه شود در افراد مسن اگر خونريزى و التهاب وجود داشت حتما بايد پيگيرىهاى بعدى انجام شود تا خداى ناكرده بدخيمى و سرطانهاى لولهى گوارش از احتمالات موجود خارج گردد . البته جاى نگرانى نيست زيرا اين سرطانها آنقدر فراوان نيستند ولى براى اطمينان خاطر توسط پزشك و بيمار بهتر است اين پيگيرىها صورت گيرد . بسيارى از عفونتها هم مىتوانند ايجاد التهاب در لولهى گوارش كرده كه اين التهاب اگر عفونت مزمن شود به حالت مزمن درمىآيد و موجب اسهال مىگردد . بيمارىهاى التهابى مزمن ديگرى هم وجود دارد كه بيمارىهاى التهابى نهانزاد روده نام دارند و به اختصار L . B . D ناميده مىشود . در اين گروه دو بيمارى كرون و